Tedarik Zinciri Stratejileri Dersi

Çimento Sektöründe Değer Zinciri ve Emisyon Azaltım Hedefleri – I

Dünya ve Türkiye’de Üretim, İhracat ve Emisyon Görünümü

Prof. Dr. Murat ERDAL
İstanbul Üniversitesi Tedarik Zinciri Yönetimi Anabilim Dalı Başkanı
merdal@istanbul.edu.tr

PDF İndirme – Bu makaleyi E-Dergi formatında bilgisayarınıza indirebilirsiniz.

Geçen hafta değer zinciri ve Kapsam 3 emisyon hesaplamalarının neden önemli hale geldiğini ele almıştım. Bu haftadan itibaren aynı konuyu sektörler üzerinden değerlendirmeye başlıyorum. İlk durak çimento sektörü.

Dünya ve Türkiye Çimento Üretimi

Çimento sektörü, üretim kapasitesi, ihracat gücü ve emisyon yoğunluğu nedeniyle sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi açısından yakından izlenmesi gereken sektörlerin başında geliyor. Bu nedenle sektöre yalnızca üretim miktarı veya ihracat başarısı üzerinden bakmak yeterli değil. Üretim, dış ticaret, enerji kullanımı, proses emisyonları ve değer zinciri etkileri birlikte değerlendirilmelidir.

Grafik 1: Dünyanın Önde Gelen Çimento Üreticileri, 2025
Kaynak: Global Cement Industry Report – Statistics & Facts 2026, Slayt no:20.
https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

2025 yılı verileri, küresel çimento üretiminde Çin’in açık ara liderliğini koruduğunu göstermektedir. Çin’in yaklaşık 1,7 milyar metrik tonluk üretim kapasitesi, onu diğer ülkelerden çok farklı bir ölçeğe taşımaktadır. Hindistan ikinci sırada yer alırken, Türkiye de dünyanın önde gelen çimento üreticileri arasında konumlanmaktadır.

Bu tablo, çimento sektörünün küresel ölçekte ne kadar büyük bir üretim hacmine sahip olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Üretim hacmi büyüdükçe, enerji kullanımı, hammadde tedariki, lojistik faaliyetler ve emisyon yönetimi de aynı ölçüde stratejik hale gelmektedir.

2023 yılında Çin, küresel çimento üretim hacminin %50,2’sini gerçekleştirmiştir. Hindistan ise aynı yıl %10,4’lük payla dünyanın en büyük ikinci çimento üreticisi olmuştur.
2023 yılında küresel çimento üretimi toplamda 4,03 milyar metrik ton seviyesine ulaşmıştır.

Grafik 2: Türkiye’de Çimento Üretimi, 2010–2025
Kaynak: Global Cement Industry Report – Statistics & Facts 2026, Slayt no: 25,
https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

Türkiye’de çimento üretimi 2010–2025 döneminde dalgalı fakat güçlü bir seyir izlemiştir. 2020 sonrası dönemde üretimde yeniden toparlanma görülmektedir.

Statista tarafından yayımlanan raporun dipnotunda 2022 sonrası dönem verilerinin tahmini veri niteliğinde değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle 2025 yılı için uluslararası veri setinde görülen 89 milyon tonluk değer ile Türk Çimento aylık istatistiklerinden hesaplanan yaklaşık 93,7 milyon tonluk gerçekleşme arasında kaynak ve kapsam farklılığı oluşabilmektedir. Bu çalışmada, 2025 yılı Türkiye değerlendirmesi için Türk Çimento istatistiklerinden hesaplanan yıllık gerçekleşme esas alınmıştır.

Türk Çimento istatistiklerine göre, 2025 yılında çimento üretimi bir önceki yıla göre %10,5 artarak 93,7 milyon ton seviyesine ulaşmıştır. Aynı dönemde üretilen çimentonun yaklaşık %16,0’sı ihracata konu olmuş; iç satışlarda %9,7, çimento ihracatında ise %15,5 artış gerçekleşmiştir. (Kaynak: https://www.turkcimento.org.tr/tr/istatistikler/aylik-veriler)

Bu üretim gücü, sektörün iç piyasa açısından olduğu kadar ihracat ve bölgesel tedarik kapasitesi açısından da önemli olduğunu göstermektedir. Ancak üretim kapasitesindeki bu güç, aynı zamanda daha sistemli emisyon yönetimi ve daha güçlü sürdürülebilir tedarik zinciri uygulamaları ihtiyacını da beraberinde getirmektedir.

Grafik 3: Küresel Çimento İhracat Sıralaması, 2024
Kaynak: Global Cement Industry Report – Statistics & Facts 2026, Slayt no:10,
https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

2024 yılı ihracat verilerinde Vietnam yaklaşık 1,22 milyar ABD doları ihracat değeri ile ilk sırada yer almaktadır. Türkiye ise yaklaşık 1,2 milyar ABD doları ile dünyanın en büyük ikinci çimento ihracatçısı konumundadır. Üçüncü sırada ise yaklaşık 910 milyon ABD doları tutarındaki ihracatıyla Mısır yer almıştır.

Bu görünüm Türkiye çimento sektörünün yalnızca üretim açısından değil, dış pazarlara erişim ve bölgesel tedarik kabiliyeti açısından da güçlü olduğunu ortaya koymaktadır. İhracat gücü arttıkça, küresel müşteri beklentileri, karbon düzenlemeleri, ürün karbon ayak izi, lojistik emisyonları ve tedarikçi şeffaflığı daha kritik hale gelmektedir.

Grafik 4: Çimento Üretiminden Kaynaklanan Küresel Karbondioksit Emisyonları, 1960–2024
Kaynak: Global Cement Industry Report – Statistics & Facts 2026, Slayt no:35, https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

Çimento üretiminden kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonları uzun dönemli olarak belirgin biçimde artmıştır. 2024 yılında bu emisyonların 1,47 milyar metrik ton karbondioksit seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. 1960’lardan bugüne bakıldığında, çimento üretiminden kaynaklanan emisyonların küresel sanayi dönüşümü, kentleşme, altyapı yatırımları ve inşaat faaliyetleriyle birlikte büyüdüğü anlaşılmaktadır.

Bu grafik, çimento sektöründe düşük karbon dönüşümünün neden yalnızca çevresel bir tercih değil, aynı zamanda sektörel rekabet ve sürdürülebilir büyüme meselesi olduğunu göstermektedir.

Çimento üretiminden kaynaklanan emisyonlar 1960’lardan bu yana büyük ölçüde artmış; yüzyılın başından itibaren ise iki kattan fazla yükselmiştir.

Grafik 5: Ülkelere Göre Çimento Emisyon Payları, 2024
Kaynak: Global Cement Industry Report – Statistics & Facts 2026, Slayt no:37, https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

2024 yılı ülkelere göre çimento emisyon payları grafiğinde Çin yaklaşık %41,94 ile ilk sırada yer almaktadır. Hindistan %12,63 ile ikinci sıradadır. Türkiye ise yaklaşık %2,86 pay ve 42,18 milyon metrik ton emisyon yayılımı ile küresel tabloda dikkat çeken ülkeler arasında yer almaktadır.

Bu tablo, Türkiye çimento sektörünün küresel ölçekte görünür bir üretim ve emisyon profiline sahip olduğunu göstermektedir. Bu nedenle sektörün Kapsam 1 ve Kapsam 2 azaltım çalışmaları kadar, Kapsam 3 değer zinciri emisyonları açısından da sistematik biçimde ele alınması gerekir.

Sonuç

Çimento sektöründe değer zinciri ve emisyon azaltım hedefleri birlikte okunmalıdır. Üretim gücünü korurken sürdürülebilir satınalma dönüşümünü hızlandıran, tedarikçileriyle veri temelli çalışan ve yeşil tedarik zinciri yeteneklerini geliştiren şirketler, sektörün gelecekteki rekabetçiliğinde daha güçlü bir konum elde edecektir. Bu nedenle üretim, ihracat ve emisyon görünümü yalnızca istatistiksel bir tablo değil; aynı zamanda çimento sektörünün değer zinciri sorumluluğunu gösteren stratejik göstergelerdir.

Haftaya, Türkiye Çimento Sektörü için Düşük Karbonlu Yol Haritası üzerinden Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 bağlantısını; teknoloji, yatırım, satınalma ve tedarik zinciri yönetimi açısından ele alacağız. 

Kaynaklar:

o   Global Cement Industry Report- Statistics & Facts 2026,

https://www.statista.com/study/102356/global-cement-industry/

• Türk Çimento İstatistikleri Kaynak: https://www.turkcimento.org.tr/tr/istatistikler/aylik-veriler

Geniş Okuma Listesi

Bu yazının devamında sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi, yeşil satınalma, ISO 20400 Sürdürülebilir Tedarik Rehberi, tedarikçi sürdürülebilirlik verisi, sürdürülebilir tedarikçi kimliği, şartnamelerde sürdürülebilirlik kriterleri ve sektör bazlı sürdürülebilirlik göstergeleri üzerine yayımlanmış önceki yazılarıma da göz atabilirsiniz.

Değer Zinciri ve Kapsam 3 Emisyon Hesaplamaları Eğitimi 

Sürdürülebilirlik komite üyeleri ve tedarik zinciri ekipleri için Premium Eğitim Programı
Teklif almak için: egitim@satinalmadergisi.com 

Eğitim Amacı:

“Değer Zinciri ve Kapsam 3 Emisyon Hesaplamaları Eğitimi”, şirketlerin sürdürülebilirlik, karbon yönetimi ve raporlama gerekliliklerini değer zinciri perspektifiyle ele almasını amaçlamaktadır. Eğitimde; iklim ve emisyon yönetiminde öne çıkan kuruluşlar, standartlar, müşteri beklentileri, sürdürülebilir raporlama çerçeveleri, sözleşme kontrol noktaları ve Kapsam 3 emisyonlarının temel yapısı bütünleşik biçimde incelenmektedir.

Programın temel amacı, katılımcıların Kapsam 3 emisyonlarını yalnız teknik bir hesaplama konusu olarak değil; satınalma, kategori yönetimi, tedarikçi verisi, lojistik, ürün karbon ayak izi, CAPEX–OPEX kararları, karbon önceliklendirme ve sürdürülebilir tedarikçi geliştirme süreçleriyle bağlantılı bir değer zinciri yönetimi alanı olarak kavramasını sağlamaktır.

Eğitim sonunda katılımcıların; değer zinciri boyunca emisyon verisinin nasıl oluştuğunu, hangi kuruluş ve standartların hesaplama ve raporlama süreçlerine yön verdiğini, Kapsam 3 kategorilerinin şirket faaliyetleriyle nasıl ilişkilendirileceğini, tedarikçi veri setlerinin nasıl yapılandırılacağını ve şirketin karbon nötr / emisyon azaltım hedeflerine nasıl katkı sağlanabileceğini değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.

Opsiyonel danışmanlık programı ile eğitimde aktarılan çerçevenin şirkete özel Kapsam 3 yol haritası, sürdürülebilir tedarikçi programı, satınalma dönüşümü ve sürdürülebilirlik komitesiyle eşgüdüm içinde uygulamaya taşınması amaçlanmaktadır.

Hedef Katılımcılar

Bu eğitim; sürdürülebilirlik komite üyeleri ve tedarik zinciri ekipleri başta olmak üzere, Kapsam 3 emisyon verisinin toplanması, doğrulanması, raporlanması ve karar süreçlerine taşınmasında rol alan yöneticiler ve uzmanlar için tasarlanmıştır.

1. Gün: Değer Zinciri ve Emisyon Hesaplama Mimarisi

• Değer Zinciri Boyunca ESG
• İklim ve Emisyon Yönetiminde Ana Kuruluşlar ve Referanslar
• Emisyon Hesaplama Standartları: ISO 14064, ISO 14067, LCA, EPD ve PCF
• Müşteri Gereklilikleri ve Sürdürülebilir Raporlama Standartları
• Karbon Saydamlık Projesi ve TSRS 1–2 Çerçevesi
• Değer Zincirinde Paydaşlar, Şartnameler ve Sözleşme Kontrol Noktaları
• Kapsam 3 Emisyonlarının Temel Çerçevesi

2. Gün: Kapsam 3 Hesaplamaları ve Değer Zinciri Dönüşümü

• Sürdürülebilir Tedarik Stratejisinin Belirlenmesi
• Kapsam 3 Emisyon Kategorileri ve Değer Zinciri Haritalama
• Kapsam 3 Hesaplama Yöntemleri
• Kategori Satınalma ve Harcama Analizleri
• CAPEX–OPEX ve Karbon Önceliklendirme
• LCA, Sistem Sınırı ve Faaliyet Verisi Yönetimi
• Ürün Karbon Ayak İzi, EPD ve Değer Zinciri Verisi
• Upstream Emissions – Yukarı Yönlü Emisyon Hesaplamaları
• Downstream Emissions – Aşağı Yönlü Emisyon Hesaplamaları
• Tedarikçi Sürdürülebilirlik Veri Setleri ve Doğrulama
• Sürdürülebilir Tedarikçi Geliştirme ve Puanlama
• Şirket Karbon Nötr ve Emisyon Azaltım Hedeflerine Katkı

Opsiyonel Danışmanlık Programı

Şirkete Özel Kapsam 3 Yol Haritası ve Sürdürülebilir Tedarikçi Programı

• Süre: 3 Ay
• Odak: Satınalma Dönüşümü ve Sürdürülebilirlik Komitesi ile Eşgüdüm

Opsiyonel danışmanlık programı, eğitim sonrasında şirketin kendi değer zinciri, satınalma kategorileri, tedarikçi yapısı ve veri altyapısı üzerinden uygulanabilir bir Kapsam 3 yol haritası oluşturmasını hedefler. Program kapsamında satınalma süreçleri, tedarikçi veri talepleri, kategori önceliklendirmesi, sözleşme kontrol noktaları ve sürdürülebilir tedarikçi geliştirme yaklaşımı şirket özelinde ele alınır.

Eğitim Bilgileri

Geniş Okuma Listesi

Bu yazının devamında sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi, yeşil satınalma, ISO 20400 Sürdürülebilir Tedarik Rehberi, tedarikçi sürdürülebilirlik verisi, sürdürülebilir tedarikçi kimliği, şartnamelerde sürdürülebilirlik kriterleri ve sektör bazlı sürdürülebilirlik göstergeleri üzerine yayımlanmış önceki yazılarıma da göz atabilirsiniz.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
VE YEŞİL SATINALMA MAKALELERİ
Makalelere erişim için tıklayınız.

• Çimento Sektöründe Düşük Karbonlu Yol Haritası ve Kapsam 3 Satın alma Uygulamaları – II
• Çimento Sektöründe Değer Zinciri ve Emisyon Azaltım Hedefleri – I
• Değer Zinciri ve Kapsam 3 Emisyon Hesaplamaları
• Emisyon Hesaplama Rehberi 
• Tedarikçilerden Sürdürülebilirlik Verisi Nasıl Toplanır? Satınalma Şartnamelerinde Sürdürülebilirlik – V
• Tedarikçi Sürdürülebilirlik Bilgi Formu Örneği
• Sürdürülebilir Kalkınma Raporu ve Türkiye AnaliziSunum Klasörünü (Power Point ) indirebilirsiniz.

• Sürdürülebilir Tedarikçi Kimdir? Bir Şirketi Sürdürülebilir Kılan Özellikler Nelerdir? – IV

• Ecovadis Sürdürülebilir Satınalma Puanımızı Nasıl Yükseltiriz? Sürdürülebilir Satınalma Gelişim Planı Nasıl Yürütülmeli?

• Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2025 Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Yayınlandı. Türkiye 167 Ülke İçerisinde 73. Sırada

• Sürdürülebilir Tedarik Operasyonlarında Planlama ve Gereklilikler, ISO 20400 Sürdürülebilir Tedarik Rehber Standardı – III

• Sürdürülebilir Tedarik Stratejisi Nedir? Nasıl Geliştirilir? ISO 20400 Sürdürülebilir Tedarik Rehber Standardı – II
• ISO 20400 Sürdürülebilir Tedarik Rehber Standardı Yol Haritası ve Adım Adım Sıfır Emisyon Hedefi
• Yeşil Satınalma ve Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?
• Demir Çelik Sektörü ve Sürdürülebilirlik Performans Göstergeleri (KPI)

Anahtar Sözcükler:

Sürdürülebilir tedarikçi, Sürdürülebilirlik, satın alma, çevre, sustainability, supply, procurement, tedarik zinciri, tedarik, Murat Erdal, satınalma, strateji, yeşil, kaynak, ISO 26000, ISO 14064, danışmanlık, proje, eğitim, sürdürülebilir satın alma, Kapsam 3, Karbon Ayak İzi,  Emisyon Ticaret Sistemi, Denetim, Değer Zinciri, çimento, cement industry, Türkiye Çimento Sektörü, üretim, grafik, istatistik, gösterge